De Lachende Zon

Contact met een gesloten wereld

27 november 2007

door Twan van Lierop Dinsdag 27 november 2007 - ROSMALEN - Al krijgen ze nooit een stevig applaus van hun publiek, ze weten dat ze mensen intens in vervoering brengen met hun voorstellingen. De theatermakers van de Lachende Zon in Uden merken aan kleine reacties dat een optreden geslaagd is. Een plotselinge lach, een voorzichtige aanraking van een hand of dat ene ogenblik dat iemand even opkijkt en er echt contact is.   Theatergezelschap De Lachende Zon speelt voor verstandelijk gehandicapten. Foto Maikel Samuels Theater de Lachende Zon maakt voorstellingen voor ernstig verstandelijk gehandicapten. ,,Het is heel zinvol werk", zegt Elco van Alphen, algemeen leider van het gezelschap. ,,We proberen mensen innerlijk te raken en echt bij ze binnen te komen. Als iemand het uitgiert van het lachen, weet je dat je daarin geslaagd bent. Maar we letten ook op andere signalen die mensen ons geven, bijvoorbeeld als iemands ademhaling ontspannen wordt. Of als iemand erg druk is en op zeker moment toch rustig wordt. Het gaat vaak om heel subtiele reacties." Het idee voor de bijzondere theatergroep ontstond toen Elco van Alphen als activiteitenbegeleider voor ernstig verstandelijk gehandicapten werkte. ,,Dat was in de tijd dat er veel grootschalige voorstellingen voor gehandicapten waren", vertelt hij. ,,Het probleem daarbij was, dat mijn doelgroep in een volle zaal niet kon volgen wat er op het podium gebeurde en soms niet eens besefte dát er een optreden was. Met een paar collega's zijn we ons toen gaan afvragen of het ook anders kon, kleinschaliger en specifiek gericht op mensen met een ernstige verstandelijke beperking. We wilden die moeilijkste groep ook iets bieden en kijken of het ons zou lukken om door middel van theater contact met hun te krijgen." Dat leidde in 1993 tot de eerste voorstelling Mooi Weer. ,,Dat was een soort snoezeltheater", zegt Van Alphen. ,,We deden alles heel klein en heel zacht. Later merkten we dat het ook anders kon en dat je soms ook heel expressief en met veel lawaai kunt communiceren. Daaruit kwam het stuk LUID voort. We hebben die voorstelling 167 keer gespeeld bij 30 instellingen." De afgelopen drie jaar heeft de Lachende Zon het hele land doorgereisd met Diner Dansant, muziektheater dat zich afspeelt in een restaurant. In deze voorstelling treden Elco van Alphen en Margo Lötters op als koks die hun publiek gastvrij onthalen. Dat doen ze ook in het theaterzaaltje van zorginstelling De Binckhorst in Rosmalen, waar ze ongeveer vijftien cliënten met hun begeleiders welkom heten. Van Alphen en Lötters staan zelf in het midden van de ruimte en bewegen zich voortdurend heen en weer in de kring die al dan niet in rolstoel om hen heen zit, waarbij ze op allerlei manieren openingen proberen te zoeken in de gesloten leefwereld van hun publiek. Ze prikkelen de zintuigen door zoete parfum te verstuiven en de geur naar mensen toe te wuiven. Ze toveren zachte poppen tevoorschijn en laten die bevoelen. Lötters trekt de aandacht met piepgeluidjes, Van Alphen zoekt toenadering via een deuntje op zijn saxofoon. Geleidelijk komen er reacties los bij de restaurantbezoekers. De een roept en lacht enthousiast, een ander beweegt vrolijk mee en een volgende komt heel even uit inkeer en kijkt verwonderd op. ,,We proberen mensen te bereiken door iedereen individueel te benaderen", zegt Elco van Alphen. ,,Soms komen we heel dicht bij iemand, soms blijven we wat op afstand, dat is iets wat je bij per persoon moet aanvoelen. We zoeken voorzichtig contact en proberen mensen te laten reageren." Diner Dansant is een groot succes dat al meer dan 200 keer is opgevoerd. Toch maakt Van Alphen zich zorgen over de toekomst van Theater de Lachende Zon. ,,De subsidiestromen in de zorg zijn veranderd, waardoor instellingen steeds minder budget hebben voor kleinschalige activiteiten zoals die van ons. Om die reden hebben we onze stichting De Zon onlangs nieuw leven ingeblazen en willen we onder meer donateurs gaan werven. Om ons werk vol te houden hebben we extra financiële steun nodig. Als dat niet lukt, dan houdt het helaas een keer op. Dat zou heel jammer zijn, want er zou meer aandacht moeten zijn voor onze doelgroep." Mooie plannen en initiatieven zijn er nog volop. Van Alphen is bezig met een muziekproject, waarbij hij onder meer voor bewoners van de Binckhorst liedjes schrijft. ,,Voor elke persoon een apart liedje, dat volledig bij hem of haar past", zegt hij. Daarnaast werkt hij aan een nieuwe theatervoorstelling, waarmee hij volgend jaar het land wil ingaan. ,,Het stuk heet Gevonden Tijd en gaat over de almaar toenemende tijdsdruk in de zorg. De verpleging heeft steeds minder tijd voor mensen die zelf alle tijd van de wereld hebben. Dat is toch een trieste ontwikkeling."